Τμήμα Αρχιτεκτόνων – Πανεπιστήμιο Πατρών – Αστικός και Πολεοδομικός Σχεδιασμός 1 – Διδακτική ομάδα Ειρήνης Ανδρουτσοπούλου – Εξώφυλλο: Junya Ishigami, Art Biotop Water Garden
Ανάλυση, Ιδέα & Τοπογραφικό – A1 α. Αναφορά σε έργα και μελέτες που σας επηρέασαν (case studies). β. Διαγράμματα ιδέας (concept diagrams): ακολουθία 2, 3 ή 4 διαγραμμάτων που παρουσιάζουν την ιδέα της πρότασής σας. γ. Τοπογραφικό της πρότασης και της ευρύτερης περιοχής. Σε αυτό το σχέδιο πρέπει να είναι εμφανής η παρέμβασή σας στη Διεπαφή και η επίδρασή της στην πόλη της Πάτρας. – κλίμακα ελεύθερη δ. Τομές. Ένταξη της πρότασης στην τοπογραφία και το δομημένο περιβάλλον της περιοχής. – κλίμακα ελεύθερη
Κατόψεις & Τομές (Εστίαση) – A1 α. Κατόψεις της πρότασης που εστιάζουν στα σημεία παρέμβασης – κλίμακα ελεύθερη β. Τομές. – κλίμακα ελεύθερη
Αξονομετρικό – A1 Αξονομετρικό σχέδιο της συνολικής πρότασης ή/και των επιμέρους επεμβάσεων. Ζητούνται γραμμικά σχέδια, όχι 3D, όχι renderings. Θα μπορούσε να είναι με τη μορφή exploded axonometric.
Εικόνα – A1 Κολάζ. Μία εικόνα μέσω της τεχνικής του κολάζ που παρουσιάζει την ‘ατμόσφαιρα’, ‘χωρική εμπειρία’ της σχεδιαστικής πρότασης. Η άποψη θα είναι ενός παρατηρητή που βρίσκεται μέσα στο περιβάλλον της πρότασής σας. Προτιμήστε ένα κεντρικό προοπτικό με ένα σημείο φυγής. Σε περίπτωση που επιλέγεται να παρουσιαστούν περισσότερες από μια εικόνες, αυτές παρουσιάζονται σε μικρότερο μέγεθος.
H σελιδοποίηση των 4 πινακίδων στο φυλλάδιο αυτό δεν είναι δεσμευτική αλλά ενδεικτική των κλιμάκων και των τρόπων απεικόνισης που μπορούν να χρησιμοποιηθούν.
“This design proposal consists in a first phase of the logical extension of the existing boardwalk and broadening of the typical vegetation of Vlora. Extending the trees of Soda Woods over the full 5 km long coastline not only creates a harmonious whole, but also a unique and specific identity for the coastal town, typical of Albania’s Mediterranean landscape.
The ‘Aleppo Pine’, a pine native to the Mediterranean region, has a thin stem and a broad but flattened crown, thereby preserving the view onto the sea at all times and offering shade for all kinds of activities underneath the trees (sunbathing, sports, parking …). In a later stage, certain areas can be tackled in a more focused way, for example through the creation of new white beach areas, sports grounds, swimming areas and water parks, a pier and a marina, new hotels, a floating island… This design proposal is open to interpretation and extremely flexible in sequencing and implementation: an instrument of urban intervention in the urban coastal area of Albania, in order to serve as a model.
PROMENADE – TREES The design proposes the construction of a smooth white concrete boardwalk which varies in width over the entire 5 km-long coastline. The boardwalk is at its widest in more urban areas, thus creating a distance from the highway. The promenade narrows to 4 meters in the more natural areas to minimize impact on the landscape.More importantly, along the promenade, the local species ‘Aleppo Pine’ are planted, creating with a minimum of effort a structure that considerably enhances the spatial quality of the waterfront. The existing trees of the Soda Woods will be extended on the entire coastline to create not only a harmonious whole, but this will also create a unique and specific image for the Albanian coastal city. The plantation is done alternately just along the promenade, sometimes closer to the beach, sometimes in large quantities and sometimes widely spread, depending on the specificity of the area of the coastal strip. The row of trees forms a visual and acoustic barrier along the highway, but the thin tree trunks of the ‘Aleppo Pine’ have a pervious quality and the view onto the sea is preserved at all times. The specific local conifer (a pine native to the Mediterranean region) also has a broad crown and is somewhat tilted by the wind, thus giving shelter for all kinds of activities. In the summer, the wide treetops of the conifers provide shade, in winter they protect from the cold wind. The conifers serve as excellent umbrellas, as parking, or as a canopy on arrival in the port. The consistent extension of the wood is a first implementation that leads to an immediate beautification of the coastal band.
PHASING The consistent extension of the Soda Woods, together with the construction of the promenade along the coast is the first implementation that leads to an immediate beautification. Obviously, the first phase involves the application of urban furnishing elements and network infrastructure too: resourceful positioning of benches, showers, rubbish bins, road signs and lighting (built into the pavement or hung in the trees). The implementation of the first phase of (part of) the pontoon at the southern tunnel is important for the immediate improvement of the quality of the coastal strip. This walkway of 3 to 4 meters wide only accessible to pedestrians has a triangular shape into the water, continuing into stairs which lead over the tunnel to the mountains behind. This relatively simple construction also serves as a diving board and access to the sea, a mooring place for boats, a viewing point, and as a gateway to the hiking trail in the mountains. It is a launching platform to both the sea and the mountains.The interventions of the first phase are enhanced by the operations in a possible second or third stage. Certain areas can be focused on to achieve the transformation of the entire waterfront experience, for example by creating a new white beach, central parking along the roads, sports grounds, swimming areas and water parks, a pier and a marina, new hotels, a floating island …To clarify the whole project (phase 1 and 2) to the public, the design proposal can be explained in an informative ‘project pavilion’: it clarifies the use of the type of trees and the project on the basis of photographs, sketches and plans. This project pavilion is to be executed in the first implementation phase.
FLEXIBILITY The design proposal is open to interpretation and extremely flexible. It is an instrument of urban intervention in the coastal area of Albania in order to serve as a model. It is at all times adaptable depending on financial capacity, timing, and needs of the Ministry of Urban Development, the Municipality of Vlora and the collective public opinion. ‘Ad hoc’ decisions can be made regarding whether and when certain areas are being tackled. In this respect, the decisions to be made regarding the accessibility of the coast by car don’t have a great impact on the current design proposal: both the plans for a national bypass to avoid traffic in this segment, or the plans for an alternative municipal street that will make a traffic -free area in the South Segment possible, can be incorporated in the design proposal. The (illegally) built houses and hotels in the area along the existing highway are not an obstacle for the project. These properties can be largely maintained, and possibly be legalized according to the wishes of the competent authorities.
SHUTTLE FERRY The various ‘points of interest’ are to be linked by an on the water ferry system. Light electric shuttle ferries enable visitors to quickly and easily reach the differentiated sections of the waterfront, while enjoying a view of the beachfront itself and of course the beautiful mountainous backdrop of Vlora. This system also allows for an intelligent approach of the parking. Vlora’s topography and the existing highways often limit the available space that could be reserved for parking. By linking these areas with areas where parking space can be easily organised, a simple solution is presented for this issue. Most parking can be organised in the amenities campus on the western waterfront section, from there tourists and visitors can get on the jetty to get to the shuttle ferry and go to the beach experience of their choice. In the second phase a car park building could be organised in the amenities campus. Smaller parking areas are maintained or created along the coast where these are”
“Ο εν λόγω διαγωνισμός είχε ως στόχο την ανάπλαση του μετώπου της νέας παραλίας της Θεσσαλονίκης. Διοργανωτής ήταν ο Οργανισμός πολιτιστικής πρωτεύουσας της Θεσσαλονίκης 1997 και ήταν ένας από τους 3 διαγωνισμούς που διοργανώθηκαν με σκοπό να αποκτήσει η πόλη ένα καινούργιο πρόσωπο ώστε να ανταποκριθεί επάξια στον τίτλο που της δόθηκε.
Ο διαγωνισμός που αφορούσε στο θαλάσσιο μέτωπο της Θεσσαλονίκης, αφορούσε στο ανατολικό και κεντρικό τμήμα του μετώπου, μία ζώνη 7χλμ στην πόλη, που συνδέει το Δήμο Θεσσαλονίκης με το Δήμο Καλαμαριάς.
Η ζώνη αυτή κατά τον 20ο αιώνα υπέστη πολλές αλλαγές στη φυσιογνωμία της. Αρχικά ήταν παραλία, όπου οι κάτοικοι της Θεσσαλονίκης έκαναν μπάνιο στη θάλασσα ενώ στο όριο της υπήρχαν και οι κατοικίες των εύπορων κατοίκων της πόλης (στην λεωφόρο Βασιλίσσης Όλγας ).Έπειτα, μεταμορφώθηκε ο χαρακτήρας της ζώνης αυτής καθώς συνέβησαν 3 σημαντικές μεταβολές :
Από παραλία αυτή η ζώνη μεταβάλλεται σε πλακόστρωτο πεζόδρομο, καταργώντας τη ζώνη της παραλίας. Στην πλακοστρωμένη διαδρομή δημιουργείται ένας υποτυπώδης αστικός χώρος με κάποιες ευθύγραμμες διατάξεις πρασίνου και χώρων για αναψυχή και ξεκούραση.
Η δημιουργία της παραλιακής λεωφόρου αυξάνει την κινητικότητα των μεταφορικών μέσων στη περιοχή
Η μόλυνση των νερών του Θερμαϊκού συνέβαλε στην υποβάθμιση της περιοχής.
Βραβείο για το διαγωνισμό πήρε η πρόταση του Toyo Ito.
Για την ανάπτυξη της κεντρικής ιδέας της πρότασης, γίνεται μία ανασκόπηση στις έννοιες άνθρωπος, αρχιτεκτονική, νερό και ψάχνονται οι μεταξύ τους κρυφές – η και φανερές -διασυνδέσεις αυτών των στοιχείων.
Στην πρόταση του Toyo Ito επιχειρείται ένας επαναπροσδιορισμός των ορίων στεριάς και θάλασσας και επιχειρεί να γκρεμίσει τα υπάρχοντα «τείχη» σε όλες τις διαστάσεις. Με το concept των αρχιπελαγών, εξομαλύνονται τα υπάρχοντα όρια. Στο σχεδιασμό τους επιστρατεύονται οι ιδέες ευελιξία, αμφισημία και αμοιβαία διείσδυση.
Όπως ο ίδιος ο αρχιτέκτονας αποσαφηνίζει, τα νησιά που προτείνονται αποτελούν και χρονοδιάγραμμα για την ανάπλαση του θαλάσσιου μετώπου, καθώς, κάθε νησί δημιουργείται σε διαφορετική χρονική στιγμή.
Στα νησιά προτείνονται οι ακόλουθες χρήσεις :
Υπαίθριοι χώροι αναψυχής
Συσκευές καθαρισμού αέρα
Πάρκα
Εστιατόρια
Ενυδρεία
Σε περιοχές πολύ κοντά στο θαλάσσιο μέτωπο διαμορφώνεται μια πεζοδρομημένη χρήση, στην οποία παρουσιάζονται διαφόρων ειδών χρήσεις :
Θεματικά πάρκα
Μουσεία – όπως λόγου χάρη στο παλαιό εργοστάσιο Αλλατίνη προτείνεται η δημιουργία μουσείο φυσικής ιστορίας και της οικολογίας.
The project began by framing the following problem: “the entire city was forced to go around the bay-the bay was an obstacle to be overcome.”
Given the fact that the city grew around the bay, and not within it, the activation of this water surface became an evident site to be incorporated. “The goal of the design was to invert the problem, making the city turn towards the bay in a concentric fashion, incorporating the surface of its water.”
The bay is considered the mouth of the “the continent’s hinterland” as it “has the capacity to accomplish a fluvial dialogue—from the Amazon waterway to the River Plate Basin—“ The bay may be inscribed on a circle measuring 1.5 miles in its diameter, making it’s enclosed form the departure point to intervene on its margins as a way of connecting the city through water and not through land. “To cross it from one end to the other would be akin to traveling the entire length of São Paulo’s Avenida Paulista.” Therefore making the bay achieve a significant urban scale when through of as a site that goes beyond its shoreline.
The proposals transforms the bay into a square of water. The edges are straightened as to represent the “neatness of the concept.” On the east side the port in enlarged. On the north and north-east sides, new seafronts are established with “a fleet of boats to serve as a mass transportation system for passengers, representing a stimulus to new customs which would alleviate the car traffic on the city’s streets.” The existing islet is converted into a theatre with light structures. The proposal transforms the bay into a square to reveal that spatial organization can also rest in the activation of surfaces that have been left outside of the equation of urban design. Here, water and buoyancy become an infrastructure for people to move, inhabit, and occupy the bay with existing and new everyday life patterns.
plan view. Montevideo Bay as urban courtyard
“Montevideo would thus begin to organize itself around its bay, instead of attempting to circunvent it.”
Copacabana Promenade is a 4km long landscape of mosaic sidewalk paving along Copacabana beach. It is one of the most identifiable public space features in history. The promenade is essentially a giant abstract painting, where no two sections along the beach are similar. The black and white wave motif creates varying interest along a long stretch along the beach.
“Μία από τις κυρίαρχες λατρείες στην Αχαΐα ήταν αυτή της Δήμητρας, όπως φαίνεται από το επίθετο Παναχαία, το οποίο της είχε αποδοθεί. Παρά το γεγονός αυτό, όμως, από τις δώδεκα πόλεις που απάρτιζαν την Αχαϊκή Δωδεκάπολη, η Δήμητρα λατρευόταν, σύμφωνα με τις πηγές, σε τέσσερις, στην Πάτρα, το Αίγιο, τη Βούρα και την Πελλήνη, ενώ από αρχαιολογικά ευ ρήματα φαίνεται ότι λατρευόταν και στη Δύμη (εικ. 1).
Στην Πάτρα και παρά το παραλιακό άλσος, με το οποίο κατά τον Παυσανία βρισκόταν σε επαφή,1 υπήρχε ιερό της με τρία αγάλματα. Τα δύο παρίσταναν τη Δήμητρα και την Κόρη όρθιες, ενώ το τρίτο τη Γαία καθιστή. Τα τρία αυτά αγάλματα αποτελούσαν μία Ιερή Τριάδα και βεβαίως ο συσχετισμός με αυτό που προστάτευε η Δήμητρα, δηλαδή τη γεωργική παραγωγή, είναι εμφανής. Η ίδρυση άλλωστε τριών προϊστορικών πολιχνών, της Αρόης, της Άνθειας και της Μεσάτιδος, στο χώρο που κατέλαβε μεταγενέστερα η Πάτρα, και οι μύθοι που ετυμολογούν τα ονόματά τους, δείχνουν καθαρά ότι η Δήμητρα λατρευόταν ήδη στην Αχαΐα πριν από τα ιστορικά χρόνια, λατρεία η οποία κατά το μύθο ήλθε από την Ελευσίνα.2
Συγκεκριμένα ο Εύμηλος,3 ο πρώτος αυτόχθων βασιλιάς της Πάτρας, δέχθηκε την επίσκεψη του εποχούμενου σε άρμα, που έσυραν δράκοντες, Τριπτόλεμου,4 γιου του Κελεού, ο οποίος του δώρισε τον ήμερο καρπό, δηλαδή το σιτάρι, και τον δίδαξε πώς να συνοικίσει μία πόλη, την οποία ο Εύμηλος ονόμασε Αρόη από ην άροση (προφανώς για την καλλιέργεια του σίτου) της γης. Αλλά ενώ η άροση είχε ολοκληρωθεί και ο Τριπτόλεμος κοιμόταν, ο Ανθείας, ο γιος του Ευμήλου, έζεψε στο άρμα του Τριπτόλεμου τους δράκοντες και προσπάθησε να σπείρει ο ίδιος. Έπεσε, όμως, από το άρμα και σκοτώθηκε. Τότε ο Εύμηλος, μαζί με τον Τριπτόλεμο, συνοίκισαν μία δεύτερη πολίχνη, την οποία προς τιμήν του θανόντος ονόμασαν Άνθεια. Τέλος ίδρυσαν και μία τρίτη πόλη, τη Μεσάτι, η οποία έλαβε αυτό το όνομα γιατί βρισκόταν ανάμεσα στις δύο άλλες. Όμως, στις τρεις αυτές πολίχνες, κατά τον Παυσανία, η κυρίαρχη θεότητα δεν ήταν η Δήμητρα, όπως θα μπορούσαμε να συμπεράνουμε, αλλά ο Διόνυσος, ο οποίος λατρευόταν ως Αροεύς, Ανθεύς και Μεσατεύς αντίστοιχα.5 Μάλιστα, κατά τον τοπικό μύθο, ο Διόνυσος ανατράφηκε στη Μεσάτι και εκεί τον βρήκαν και τον επιβουλεύτηκαν οι Τιτάνες, οι οποίοι τον διαμέλισαν και έφαγαν ολόκληρο το σώμα του εκτός από την καρδιά του.6
Αυτές οι τρεις προϊστορικές πολίχνες είχαν ιδρυθεί από τους Ίωνες, οι δε Αχαιοί της Σπάρτης, όταν έφθασαν στην περιοχή διωγμένοι από τους Δωριείς, έδιωξαν με τη σειρά τους τους Ίωνες, οι οποίοι κατέφυγαν στα παράλια της Μ. Ασίας, όπου ίδρυσαν την Ιωνική Δωδεκάπολη, σε ανάμνηση των δώδεκα πόλεων που άφησαν πίσω τους στην έως τότε ονομαζόμενη Ιωνία και αργότερα από τους Αχαιούς Αχαΐα.
Οι Αχαιοί της Σπάρτης είχαν επικεφαλής τον Πρευγένη και τον Πατρέα, οι οποίοι κατά το μύθο ίδρυσαν την Πάτρα με τη συνένωση των τριών ιωνικών πολιχνών, με κέντρο την Αρόη, που είχαν ήδη ως κοινή λατρεία αυτήν της Αρτέμιδος Τρικλαρίας.7
Στο παραλιακό ιερό της Δήμητρας στην Πάτρα, αν και η συμπαρουσία της γαίας θα μπορούσε να υποδηλώνει ότι εδώ τελούνταν και Θεσμοφόρια, υπόθεση που ενισχύεται και από την ύπαρξη κοντά στο ιερό, της υπόγειας σπηλαιώδους μαντικής πηγής της, αφού υπόγεια σπήλαια χρησιμοποιούνται στις τελετές των Θεσμοφορίων,8 εντούτοις από καμία αρχαία πηγή δεν αναφέρεται κάτι σχετικό.9
Σε λατινική επιγραφή της Πάτρας, που δεν βρέθηκε όμως στο χώρο του ιερού της, αλλά μακρυά και συσχετίστηκε με το παραλιακό ιερό της Δήμητρας, η λατρεία της τελευταίας εξισώνεται με εκείνην της ρωμαϊκής Mater Ceres-Μητέρας Δήμητρας, που αντιστοιχεί στη Δήμητρα Κουροτρόφο και θεωρείται ως διάδοχος της αρχαιότερης λατρείας της γαίας.10
Η λατρεία της γαίας, κατά τον Herbillon, έναν από τους πρώτους και ιδιαίτερα σημαντικούς μελετητές των λατρειών της Πάτρας, καθιερώθηκε λόγω των συχνών σεισμών από τους οποίους υποφέρει η παραλιακή Αχαΐα11 και στο γεγονός αυτό αποδίδει και την παρουσία του αγάλματός της μαζί με εκείνα της Δήμητρας και της Κόρης12. Κουροτρόφος, όμως, θεά, σχετιζόμενη με τα δρώμενα της τελευταίας ημέρας των Θεσμοφορίων, που ήταν αφιερωμένη στα παιδιά, αναφέρεται στις Θεσμοφοριάζουσες του Αριστοφάνη.13
Η μαντεία στο υπόγειο σπήλαιο αφορούσε μόνον αρρώστους και γινόταν με τη βοήθεια κατόπτρου. Συγκεκριμένα ο ασθενής έδενε με νήμα το κάτοπτρο και το κατέβαζε έως την επιφάνεια του νερού. Κατόπιν προσευχόταν στη θεά, έκαιγε θυμίαμα και κοιταζόταν στο κάτοπτρο. Ανάλογα με την εικόνα του ειδώλου του, ζωντανού ή νεκρού, ο ασθενής πληροφορούνταν για την πορεία της ασθένειάς του.14
Η πρακτική αυτή, δηλαδή της ρίψης και άντλησης, όπως εδώ του κατόπτρου, θυμίζει τις ανάλογες τελετές των Θεσμοφορίων με τη ρίψη και άντληση σε χάσματα της γης των χοίρων της θυσίας. Η πηγή αυτή ταυτίζεται με το αγίασμα του σημερινού παραλιακού ναού του Αγίου Ανδρέου (εικ. 2), στην περιοχή που πρέπει να εκτεινόταν το αρχαίο παραλιακό άλσος, και η οποία έχει ήδη περιγραφεί από τον Κυριακό τον Αγκωνίτη.15
Η κάθοδος προς το αγίασμα καλύπτεται από καμαροσκεπή οροφή, πιθανώς των ρωμαϊκών χρόνων, και έως πρόσφατα ήταν το μόνο αρχιτεκτονικό κατάλοιπο από τη λατρεία της Δήμητρας στην Αχαΐα, ενώ από άλλη ρωμαϊκή πατρινή επιγραφή, γνωρίζομε και το όνομα μιας ιέρειάς της,16 η οποία, όμως, αναθέτει κάτι στην Άρτεμι, πιθανώς μία εικόνα της, πράγμα που εμμέσως δείχνει ότι κατά τη ρωμαϊκή περίοδο οι λατρείες της Δήμητρας και της Αρτέμιδος συνενώνονται.17
Κινητά ευρήματα εξάλλου της ρωμαϊκής περιόδου, όπως σείστρα π.χ., σε τάφο, προφανώς ιέρειας της Ίσιδος,18 υποδηλώνουν λατρεία της τελευταίας στην Πάτρα, παρά το γεγονός ότι δεν αναφέρει κάτι σχετικό ο Παυσανίας. Η Ίσις ταυτίζεται τη ρωμαϊκή περίοδο με τη Δήμητρα19 και είναι πιθανόν ότι λατρευόταν είτε στον κοντινό προς τη μαντική πηγή ναό του Σέραπη,20 αφού ενσωματώνεται η λατρεία της με τη δική του ήδη από το τέλος του 3ου αι. π.Χ. στην Αθήνα21, είτε στο ναό της Δήμητρας, είτε σε κάποιο δικό της ιερό.”
6. Και σε αυτόν το μύθο αναγνωρίζεται ελευσινιακή επιρροή: Herbillon 1929, 32.
7. Παυσ. VII 18, 5-6. VII 19,1.
8. Burkert 1993, 496-504, και ιδιαιτέρως 408. Clinton 1993, 114.
9. Και οι σύγχρονοι μελετητές των λατρειών αποδίδουν ιδιαίτερη σημασία στην υδρομαντεία και δεν συσχετίζουν καθόλου το περιβάλλον ως χώρο Θεσμοφορίων. Βλ. σχετικά και Osanna 1996, 118-120, με όλες τις σχετικές αναφορές.
13. Αρ. Θεσμ., 260. Clinton 1993, 114-115. Ειδώλια Κουροτρόφων έχουν βρεθεί και στο ιερό της Δήμητρας στην Ελευσίνα, Κόκκου-Βυρίδη 1999, 110.
14. Παυσ. VII 21, 12.
15. Bodnar 1960, 33.
16. Cornuic[ia]/Gn(aei) f(ilia) Modesta/polos Cerer(is) Dianam/s(ua) p(ecunia) con-secra-/vit: Rizakis 1998, 86, αρ. 6. Πρόπολος αποκαλείται και η ιέρεια της Δήμητρας στην Ελευσίνα, Μάντης 1990, 47, σημ. 170. για το ρόλο των ιερειών, αλλά και του ιερατείου και των υπεύθυνων για τις τελετές της Δήμητρας, βλ. Clinton 1974. Pakkanen 1996, 36-39.
“The past two decades have witnessed a resurgence of ecological ideas and ecological thinking in discussions of urbanism, society, culture and design. In science, the field of ecology has moved away from classical determinism and a reductionist Newtonian concern with stability, certainty and order, in favor of more contemporary understandings of dynamic systemic change and the related phenomena of adaptability, resilience and flexibility. Increasingly these concepts are seen as useful heuristics for decision-making in many fields, and as models or metaphors for cultural production, particularly in the design arts. This places landscape architecture in a unique disciplinary and practical space — informed by ecological knowledge as an applied science, as a construct for managing change, and as a model of cultural production or design.
Εcology is, by definition, a transdisciplinary science focused on the relationship between living organisms and their environments. (…)Today “ecology” has been co-opted to refer to almost any set of generalized ideas about environment or process, rendering the term essentially meaningless. To recover a critical sense of ecology as a specific set of ideas that can continue to inform design thinking and practice, we start by identifying three important and parallel genealogies of ecology: in the natural sciences, the humanities and design.”1
•Former military airbase outside Toronto, formerly peripheral, but now the geographic center of the city due to rapid sprawl
•Originally slated for private development, but public demand led to vision of a national wilderness park
•Phasing, context, and ecology are key issues
•Mostly passive program, but some adaptive reuse of military structures
PHASE 1 The Finalists…
Core Design Team: James Corner, Field Operations (Landscape Architect) – Stan Allen Architect
“The shift in ecological thinking and research, and the parallel rise of process-oriented design experiments, opened new worlds for critical discourse in design and urbanism. Architect Stan Allen identified the new ecology along with engineering systems as important examples of “material practices” that focused not so much on “what things look like” but more on “what they can do.”
Allen’s work in collaboration with James Corner and this essay’s co-author, ecologist and planner Nina-Marie Lister, on Toronto’s Downsview Park Competition (1999) imagined physical scaffolds that would sponsor the propagation of emergent ecologies, natural systems that would be seeded initially and evolve over time with increasing levels of complexity and adaptability. The Downsview competition brief was itself notable for requiring entries to account for long-term timeframes and make explicit some comfort with the irreducible uncertainty of the project’s evolution. Although a scheme by OMA won the competition, proposals by the Allen-Corner and Bernard Tschumi teams have resonated within ongoing design discussion and teaching.”1
“The park emerges from the overlay of what the designers call Circuit Ecologies and Through-Flow Ecologies. Circuit Ecologies refers to a series of interlocking ribbons and surfaces that accomodate all program and activity spaces and the circulation infrastructure that supports them. Through-Flow Ecologies are a continuous matrix of drift and gradient fields consisting of unprogrammed or loosely programmed open spaces, watercourses and habitat nests.
A continuous activity track surrouds the site, accomodating a variety of vehicular, bicycle and pedestrian traffic. The southern portion of the site is largely covered by open meadows (λιβάδι, λειμώνας) and ridge (ράχη, κορυφή) and furrow drainage baisins (αυλάκια και λεκάνες αποστράγγισης) with selective habitat planting and crossed by linear arrays of deciduous specimen trees (φυλλοβόλα δέντρα). The core of the site contains the cultural campus with extensive sporting facilities and a linear covered amphitheatre, while the northern and eastern portions are designated for commercial development.”
“Introduced by a series of provocative statements critical of Toronto’s poor record of invesment in public space, Tree City eschews detailed prescriptive planning, positing instead a flexible pachwork of planted clusters separated by undesignated open areas. The clusters are without assigned program, which is left to evolve over time. Recreational and cultural activities will be programmed to meet emerging demands and needs, while commercial activities will be developped when necessary to support the park’s maintenance costs.
The matrix of circular tree clusters covers about 25% of the site, supplemented by meadows, playing fields and gardens and overlaid with a criss-crossing network of paths for cyclists, jogers and pedestrians. Emphasis is placed on soil remediation: in the first year, the entire park will be seeded with clover (τριφύλλι), which will be cultivated under while in full bloom to add nitrogen (άζωτο) and green manure; this will be followed in the second year by a crop of wheat or barley (κριθάρι) that will also be turned under. After this, the site will be ready for the first phase of hard and soft landscaping, laying the foundation for the future development of the park.”
“Organised around three major elements – screens, spools and digits – the scheme strives to create opportunities for the opposing forces of culture and nature to permeate one another. The term digits refers to the fingerlike forms at the site;s perimeter that maximize the interface between the park’s heavily landscaped edge and cultural programming at the core. The spools, or basins of attraction, occur in the cultural campus and accomodate programmatic activities including sports, education and mass events. The screens are attached to existing buildings and are used to announce programmatic events occuring in the cultural campus.
The southern portion of the site is given over to a series of succession ecozones, including mixed woods forest, tall grass savannah, meadow and maple forest. A series of watercourses and ponds create riparian (παρόχθια) and wetland habitats and help process and restore storm water. The cultural campus cuts a swath (ζώνη) clear across the site, and is crossed by a series of landscape channels that connect the north and south portions of the park. The north end is designated as the future development site.”
High Line City Walk, New York Diller Scofidio + Renfro James Corner Field Operations High Line City Walk, New York Diller Scofidio + Renfro James Corner Field Operations
“Το 1882, επί κυβερνήσεως Χαριλάου Τρικούπη, ιδρύθηκε η Α.Ε « ΣΠΑΠ» που κατασκεύασε την σιδηροδρομική γραμμή Πειραιάς – Πάτρα, η οποία παραδόθηκε και λειτούργησε το 1887 ενώ η γραμμή Πατρών –Πύργου ολοκληρώθηκε τμηματικά μέχρι το 1890.
Στο τέλος του 1887 έχουμε την άφιξη του πρώτου τρένου από την Αθήνα στον Σιδηροδρομικό Σταθμό του Αγίου Διονυσίου. Πρόβλημα είχε δημιουργηθεί σχετικά με την σύνδεση του σταθμού του Αγίου Διονυσίου με τον άλλο σταθμό στην περιοχή του Αγίου Ανδρέα.
Ο λόγος ήταν ότι θα περνούσε το τρένο από το λιμάνι και θα αποκοπτόταν η πόλη από την θάλασσα. Στον τύπο της εποχής παρουσιάζονται οι διαφωνίες της εποχής. Χαρακτηριστική είναι η αναφορά της εφημερίδας “Φορολογούμενος” του Κωστή Φιλόπουλου την 18η Ιουνίου 1888. Η εφημερίδα κάνει εκτενή αναφορά στην διέλευση του τρένου από την παραλιακή ζώνη της Πάτρας εκφράζοντας τη διαφωνία της για το σχεδιασμό.
«Πιθανόν να υπάρχη και πόλις τις – μια επί την υφήλιον- κατά την παραλίαν την οποίας να κυκλοφορεί σιδηδρόμος τούτε δεν δύνατε να λογισθή ως παράδειγμα αξιομίμπτον διότι δυνατο΄είναι να επέτρεψαν τούτο λόγοι ειδικοί, ως αδύστακτως δυνάμεθα να είπωμεν ότι λόγοι ειδικοί – δια τα Πάτρας- δεν επιτρέπουσι κατ’ ουδένα λόγον, την δια της παραλίας δηλ. και της οδού Αγίου Ανδρέου κυκλοφορίαν του σιδηροδρόμου, ως επίσης και των εφ οιουδήποτε ετέρου σημείου ίδρυσιν σταθμού αν την ωκοδομημένην παραλία…» έγραφε ο Φορολογούμενος και εξέφραζε την ελπίδα ότι η Κυβέρνηση «δεν θέλει επιτρέψει την άνευ ουδεμίας ανάγκης – ευτυχώς- διστρέβλωσιν του μετώπου της πόλεως, χωρίς να υπολογίσωμενων τας δυσυπολόγιστους ζημίας εις ας θέλουσιν υποβληθή αι κινήσεις και τα γεν. συμφέροντα αυτής, αλλά και οι πολίται δέον να επαγρυπνώσιον αρμοδίως μέχρις ου πας κίνδυνος ματαιωθεί οριστικώς»
Για αρκετά χρόνια, φιλοξενήθηκε στις εφημερίδες της Πάτρας η διαφωνία για την παραλιακή διέλευση του τρένου που εδράζονταν στην εμπορική λειτουργία του λιμανιού αλλά και στη λειτουργία της πόλης.
Το 1988 στον τοπικό τύπο υπάρχουν άρθρα που αναφέρουν ότι προκειμένου να γίνει η σύνδεση του Σ.Σ Αγίου Διονυσίου και τον Σ.Σ Αγίου Ανδρέου έπρεπε να γκρεμιστεί μια ιστορική οικία της εποχής, η οικία Μαγκλιβέρα και το Τελωνείο, που καταλάμβανε μέρος της Τριών συμμάχων. Και τα δύο κτίριο τελικώς κατεδαφίστηκαν, η μεν οικία Μαγκλιβέρα το 1893 και το Τελωνείο το 1907.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Ο αποκλεισμός των κατοίκων της πόλης προς την θάλασσα έγινε με την διέλευση της σιδηροδρομικής γραμμής στο παραλιακό μέτωπο της και ολοκληρώθηκε με την κατασκευή της μάντρας του Λιμανιού στην δεκαετία 1940 – 1950 κατά μήκος της οδού Όθωνος Αμαλίας και τις μόνιμες και ημιμόνιμες κατασκευές εξυπηρέτησης των υπηρεσιών του.”
Αποσπάσματα από το Τεύχος Τεχνικών Δεδομένων του Πανελλήνιου Ανοιχτού Αρχιτεκτονικού Διαγωνισμού για την “Ανάπλαση του Παραλιακού Μετώπου της Πάτρας”, Πάτρα, Σεπτέμβριος 2019.
Ο ΑΠΣ2 θα μελετήσει τον επανασχεδιασμό της έκτασης του Νότιου Πάρκου της Πάτρας σε ένα μεγάλο αστικό πάρκο εκτόνωσης των κατοίκων της πόλης και επαφής τους με την φύση και, ταυτόχρονα, σε έναν παραθαλάσσιο δημόσιο χώρο όπου ο αστικός ιστός συνυπάρχει αρμονικά με το υδάτινο στοιχείο προάγοντας την αστική αειφορία. Στην 2η άσκηση σας ζητείται να διερευνήσετε τον διττό αυτό ρόλο του υπαίθριου δημόσιου χώρου του Νότιου Πάρκου ώστε να διατυπώσετε τη σχεδιαστική ιδέα βάσει της οποίας θα αναπλάσετε την περιοχή μελέτης. Προς αυτή την κατεύθυνση, κάθε ομάδα φοιτητών:
θα επιλέξει και θα μελετήσει ένα έργο αναφοράς από τη λίστα των πάρκων,
θα επιλέξει και θα μελετήσει ένα έργο αναφοράς από την λίστα των παραθαλασσίων διαμορφώσεων και
θα εντοπίσει και θα μελετήσει ένα έργο αναφοράς, εκτός λίστας, αστικού υπαίθριου χώρου της επιλογής της από την διεθνή ή ελληνική βιβλιογραφία.
Για την Τετάρτη 16/3 θα παρουσιάσετε ένα power point με 9 slides τα τρία έργα που επιλέξατε εστιάζοντας:
στην κύρια ιδέα των δημιουργών (concept),
στους στόχους και την στρατηγική της προσέγγισης (π.χ. περιβαλλοντική αναβάθμιση, οικονομική ανάπτυξη, βελτίωση ποιότητας ζωής),
στις χρήσεις και την χωρική οργάνωση τους,
σε άλλα σημαντικά, κατά τη γνώμη σας, μορφολογικά ή μη στοιχεία κάθε έργου.
Διευκρινίζεται ότι στόχος του μέρους Α δεν είναι να περιγράψετε απλώς τα έργα αναφοράς, αλλά να τα μελετήσετε και να επισημάνετε τα στοιχεία εκείνα που θεωρείτε σημαντικά και ενδιαφέρεστε να χρησιμοποιήσετε (επανερμηνεύοντάς τα) στην σχεδιαστική παρέμβασή σας.
Πάρκα
1857
Central Park, New York, USA
Frederick Law Olmsted, Calvert Vaux
1982
Parc de la Villette, Paris, France
Bernard Tschumi Architects
1982
La Villete
OMA
1999
Downsview Park, Toronto, Canada
OMA/Tschumi/Corner-Allen
2012
Recovery of the Irrigation System, Caldes deMontbui, Spain
Elena Albareda Fernandez, JordiCalbetó Aldomà, Marta SerraPermanyer
2012
Superkilen, Copenhagen, Denmark
Bjarke Ingels Group, Superflex, Topotek 1
2012
Jade Eco Park, Taichung, Taiwan
Philippe Rahm architectes
2013
Art Biotop Water Garden, Tochigi, Japan
Junya Ishigami + Associates
2020
Xuhui Runway Park, Shanghai, China
Sasaki
Παραθαλάσσιοι Χώροι
1910
Port of Genoa, Genoa, Italy
Renzo Picasso
1966
Leça Swimming Pool, Porto, Portugal
Álvaro Siza
1997
Thessaloniki’s Waterfront, Thessaloniki, Greece
Toyo Ito
1997
Terminal Port of Genoa, Genoa, Italy
OMA
1985
Koutavos Bay, Argostoli
Elias Zenghelis
2000
West Beach Promenade, Benidrome, Spain
OAB (Carlos Ferrater, Xavier Martí Galí)
2001
Νέα Παραλία Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη, Ελλάδα
Π. Νικηφορίδης, Μπ. Κουόμο, Atelier R. Castro – S. Denissof
Ως περιοχή μελέτης, επιλέγεται το νότιο Πάρκο και η ζώνη του αστικού ιστού που εφάπτεται προς αυτό. Πιο συγκεκριμένα, η περιοχή μελέτης μήκους 1450 μέτρα και πλάτους 350 μέτρων περικλείεται από: την προβολή της οδού Τριών Ναυάρχων από τον Φάρο, την παραλιακή οδό της Ακτής Δυμαίων, την οδό Παπαφλέσσα, την οδό Ευμήλου, την οδό Σουνίου, τη λεωφόρο Ελ. Βενιζέλου, την προβολή της έως τον νέο λιμένα και το μήκος της ακτογραμμής που συνδέει το όριο του λιμένα με τον Φάρο. Οι παράλληλες με την ακτογραμμή διεπαφές που θα διερευνήσετε είναι αυτές (α) της θάλασσας και της ξηράς, (β) της παραλίας και του αστικού προσώπου επί της οδού Ακτής Δυμαίων, και (γ) του κτισμένου αστικού περιβάλλοντος με την σιδηροδρομική γραμμή. Ο ΑΠΣ2 αντιμετωπίζει την διαστρωμάτωση των τριών αυτών διεπαφών και την μεταξύ τους σχέση ως αφετηρία για την ανάπλαση της περιοχής με στόχο την περιβαλλοντική απόκριση της Πάτρας και την βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων της. Επιπλέον, επιδιώκει ο επανασχεδιασμός των τριών διεπαφών και των ενδιάμεσων ζωνών τους να αναδείξει την περιοχή ως μια ‘πύλη’ εισόδου στην πόλη για τον επισκέπτη ο οποίος προσεγγίζει την Πάτρα ακτοπλοϊκά και ως ‘παράθυρο’ του κατοίκου προς την Στερεά Ελλάδα και το Ιόνιο μέσω της λειτουργικής, της οπτικής και της κιναισθητικής αντίληψης.
Άσκηση 01 (1η εβδομάδα, παρουσίαση Τετάρτη 09/03) – Στοιχεία και κλίμακα του Αστικού(Νότιου) Πάρκου
Άσκηση 1Α – Χάρτης
Χρησιμοποιώντας την αεροφωτογραφία του Νότιου Πάρκου στο Google Earth, το τοπογραφικό σε αρχείο .dwg, διαθέσιμο στο e-class, κατασκευάστε ένα δικό σας χάρτη του Νότιου Πάρκου σε οριζόντια διάταξη. Τα μέσα απεικόνισης είναι ελεύθερα, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε γραμμικό σχέδιο, με ή χωρίς χρώμα, υφές ή εικόνες με τη μορφή κολάζ κ.ά. Ο χάρτης θα πρέπει να είναι σαφής και αναγνώσιμος και να περιλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία που έχετε εντοπίσει στην υπό μελέτη περιοχή και τον περιβάλλοντά της χώρο:
Τοπίο (δεντροστοιχίες, βλάστηση, γραμμές αιγιαλού, χαρακτηριστικά είδη δέντρων κλπ)
Μεγάλα αντικείμενα (εκκλησία Αγ. Ανδρέα, βιομηχανικά κτήρια, Φάρος, «Ψαροταβέρνα», Κολυμβητήριο του ΝΟΠ κλπ.)
Δημόσιος χώρος (πλατείες, δραστηριότητες, εορτές)
Ιστορία (μετατόπιση ακτογραμμής, βιομηχανική περιοχή, κλπ)
Άσκηση 1Β – Κλίμακα
Μαζί με το περίγραμμα του Νότιου Πάρκου παρουσιάστε στην ίδια κλίμακα (!) τα περιγράμματα 5 ακόμη γνωστών ανοικτών αστικών χώρων, ίδιου ή διαφορετικού μεγέθους, της επιλογής σας από την Ελλάδα ή όποιο άλλο μέρος του κόσμου –πάρκα, πλατείες, αεροδρόμια, αρχαιολογικοί χώροι, πανεπιστημιουπόλεις, παραλιακά μέτωπα, αναγνωρίσιμα τμήματα πόλεων με σαφή όρια κ.ά.– αναφέροντας κάτω από το περίγραμμά τους: το όνομά τους, την πόλη στην οποία βρίσκονται και την επιφάνειά τους σε μ2 ή σε στρέμματα. Τα περιγράμματα των χώρων που θα παρουσιάσετε θα περιέχουν στο εσωτερικό τους δορυφορική εικόνα Google του χώρου κομμένη (cropped) στα όρια του περιγράμματος.
3- Για να αναρτήσετε την πινακίδα ή τις εικόνες επιλέξτε το σύμβολο “+” και επιλέξτε “Image”—Upload.
4- Για να μπορούμε να εστιάζουμε (zoom) στην πινακίδα κατά τη διάρκεια του μαθήματος, επιλέξτε την αναρτημένη πινακίδα και από το μενού που εμφανίζεται επιλέξτε το 5ο εικονίδιο με τίτλο “Edit link” (μοιάζει με αλυσίδα). Από τις επιλογές που δίνονται επιλέξτε “Media File”. Με αυτό τον τρόπο η πινακίδα θα ανοίγει σε νέο παράθυρο και θα μπορούμε να εστιάζουμε σε αυτήν. Προτεινόμενη ανάλυση πινακίδας: 150 dpi. Μπορείτε εάν θέλετε να αναρτήσετε επιμέρους τμήματα της πινακίδας σε μεγαλύτερη ανάλυση, πχ 300dpi, ως ανεξάρτητες εικόνες (προτεινόμενη μορφή: slideshow).
5- Στη στήλη δεξιά, πατώντας πάνω στο πτυσσόμενο μενού της λέξης Categories θα επιλέξετε τις κατηγορίες “Exercises”, και τα ονόματα σας, πχ “Karagkouni – Athanasiou”. (Posts — Add new —Categories—Exercises, Exercise 01, Karagkouni – Athanasiou).
6- Με την ολοκλήρωση της ανάρτησης επιλέγετε “Publish” (πάνω δεξιά).
UD2 PATRAS 2022 